خانه >> جهان >> تلاش آمریکا برای افزایش «حداکثرترین» فشارها

تلاش آمریکا برای افزایش «حداکثرترین» فشارها

۱۸ اکتبر ۲۰۲۰ تحریم‌ تسلیحاتی جمهوری اسلامی پایان خواهند یافت. مدت این تحریم‌، بر پایه توافق هسته‌ای سال ۲۰۱۵، پنج سال تعیین شده بود. آیالات متحده آمریکا که در هشتم ماه مه سال ۲۰۱۸ میلادی از برجام خارج شد، بر لزوم تمدید این تحریم‌ها اصرار دارد و دستیابی جمهوری اسلامی به سلاح‌های جدید را تهدیدی جدی برای امنیت منطقه و جهان به حساب می‌آورد.

نمایندگی آمریکا در سازمان ملل متحد، در روزهای گذشته پیش‌نویس قطعنامه جدیدی را برای منع فروش تسلیحات به جمهوری اسلامی در اختیار برخی از اعضای شورای امنیت قرار داده است.

برای تصویب این قطعنامه و تمدید محرومیت جمهوری اسلامی از دستیابی به تسلیحات، آمریکا به رای موافق ۹ کشور نیاز دارد. تا کنون تنها روسیه رسما اعلام کرده است که از این قطعنامه حمایت نخواهد کرد و در انتظار پایان مهلت تحریک‌های تسلیحاتی در ماه اکتبر آینده است تا فروش تجهیزات نظامی به جمهوری اسلامی را از سر گیرد. میخائیل اولیانوف دیپلمات روس می‌گوید: «آمریکا از مخالفت ما با خبر است و بنابراین از هم‌اکنون در جستجوی راه حل‌های دیگری برای ادامه تحریم تسلیحاتی ایران است.» چین اگرچه هنوز موضعی رسمی اتخاذ و اعلام نکرده، ولی به گفته برخی از دیپلمات‌های اروپایی از چنین قطعنامه‌ای پشتیبانی نخواهد کرد.

اروپا، همراه خجالتی آمریکا

اروپا نیز اگرچه بطور رسمی موضعی نگرفته ولی بسیار بعید به نظر می‌رسد که با تمدید تحریم‌ تسلیحاتی جمهوری اسلامی مخالفت کند. در ماه‌‌ها و حتا روزهای گذشته سه کشور اروپایی عضو برجام (بریتانیا، فرانسه و آلمان) بارها نگرانی خود از برنامه‌های موشکی جمهوری اسلامی اعلام کرده و این فعالیت‌ها را مغایر با قطعنامه ۲۲۳۱ شورای امنیت که در سال ۲۰۱۵ پس از امضای برجام به تصویب رسید می‌دانند. در این مصوبه‌ی شورای امنیت از جمهوری اسلامی خواسته می‌شود ار هرگونه آزمایش موشک‌های بالستیک با قابلیت حمل کلاهک هسته‌ای خودداری کند.

آمریکا ولی همچنان امیدوار است که بتواند روسیه و چین را مجاب به تمدید قطعنامه منع فروش تسلیحات به جمهوری اسلامی کند. برایان هوک مسئول گروه ویژه ایران در وزارت خارجه آمریکا، در گفتگویی با خبرگزاری رویتر در روز پنجشنبه گذشته گفت: «منافع چین و روسیه در خاورمیانه با صلح و ثبات در این منطقه گره خورده است و می‌دانند که فرقه‌گرایی و سیاست‌های خشونت‌آمیز جمهوری اسلامی دلیل اصلی بی ثباتی در منطقه است.» برایان هوک در ادامه همین گفتگو می‌افزاید «تمرکز ما بر دیپلماسی هوشمند و سنجیده با همه طرف‌های درگیر است تا بتوانیم با دستیابی به یک توافق تحریم‌های تسلیحاتی را تمدید کنیم.» برای عباس عراقچی معاون وزارت خارجه جمهوری اسلامی، تمدید تحریم‌های تسلیحاتی «خط قرمز» است و در صورت بازگشت آنها «جمهوری اسلامی در رویکرد هسته‌ای خود تجدید نظر خواهد کرد.»

همصدایی «دموکرات‌ها» و «جمهوریخواهان»

نوربرت روتگن رئیس کمیسیون سیاست خارجی پارلمان آلمان در گفتگویی با روزنامه «دی ولت» می‌گوید «هدف از توافق هسته‌ای بازداشتن جمهوری اسلامی از دستیابی به سلاح هسته‌ای بود.» این سیاستمدار آلمانی معتقد است «پس از خروج آمریکا جمهوری اسلامی دقیقا تهدیدهای سابق را از سر گرفت» و بنابراین باید به توافق جدیدی با این کشور دست یافت که «امنیت منطقه را نیز در بر بگیرد.» مقامات جمهوری اسلامی اگرچه مذاکرات مجدد در رابطه با برنامه هسته‌ای خود را «غیرممکن» می‌خوانند، ولی از سوی دیگر تاکید می‌کنند که مذاکرات مجدد تنها در صورتی امکانپذیر است که آمریکا تحریم‌های جدید خود را که از نوامبر ۲۰۱۸ تشدید شده است لغو کند. آمریکا نیز به نوبه خود لغو تحریم‌ها را مشروط به تغییر رفتار جمهوری اسلامی می‌کند.

در این میان، در حالی که جمهوری اسلامی دل به سیاست‌های نرم «دموکرات‌ها» بسته است، ۳۸۲ از ۴۲۹ نماینده مجلس آمریکا، که دموکرات‌های اکثریت آن را به دست دارند، در نامه‌ای خطاب به مایک پمپئو وزیر خارجه ایالات متحده می‌نویسند فعالیت‌های دیپلماتیک در سازمان ملل برای تمدید تحریم‌های تسلیحاتی جمهوری اسلامی باید شدت گیرد. در شرایط سیاسی کنونی آمریکا، که دو حزب دمکرات و جمهوریخواه در رقابت انتخاباتی هستند، این نامه که نمایندگان هر دو تشکل سیاسی امضای خود را زیر پای آن گذاشته‌اند، دارای اهمیت بسیار است و نشان از نگرانی مشترک آنها از سیاست‌های تسلیحاتی جمهوری اسلامی دارد. نمایندگان در این نامه ابراز نگرانی می‌کنند که انقضای ممنوعیت فروش سلاح به جمهوری اسلامی ایران ممکن است باعث شود که کشورهای بیشتری وارد تجارت اسلحه با جمهوری اسلامی شوند.

اگر آمریکا نتواند موافقت روسیه و چین را برای تمدید تحریم‌ تسلیحاتی جمهوری اسلامی به دست آورد، راه دومی هم که مایک پمپئو سربسته به آن اشاره کرده می‌تواند بازگشت این کشور به توافق هسته‌ای برجام باشد اگرچه وی این بازگشت را محتمل ندانسته است. یک دیپلمات نمایندگی ایتالیا در سازمان ملل متحد به کیهان لندن می‌گوید :«اگر تلاش‌های آمریکا برای جلب توافق چین و روسیه برای تمدید این تحریم‌ها به نتیجه نرسد، این کشور تلاش خواهد کرد تمامی تحریم‌هایی که قبل از امضای برجام به تصویب رسیده بودند بازگردانده شوند. این ساز و کار در توافق هسته‌ای سال ۲۰۱۵ پیش‌بینی شده ولی پرسش حقوقی مهم در این ارتباط این است که آیا کشوری که از توافق خارج شده می‌تواند هنور نقش ناظر بر آن را ایفا کند یا نه؟» این دیپلمات ایتالیایی همچنین به تلاش‌های فرانسه و بریتانیا برای تهیه پیش‌نویس قطعنامه دیگری جهت تمدید تحریم‌های تسلیحاتی می‌کند بطوری که بتواند رای موافق چین و روسیه را نیز به دست آورد. طرحی که به گفته این دیپلمات اروپایی می‌تواند در ازای تمدید تحریم‌‌‌‌ تسلیحاتی، برای برخی از کشورها معافیت همکاری با برنامه‌های هسته‌ای غیرنظامی جمهوری اسلامی را در نظر گیرد.

بازگشت به برجام؟

اروپا سال گذشته پس از واکنش جمهوری اسلامی به خروج آمریکا از برجام و بازگشت تحریم‌ها و به تعلیق در آوردن بسیاری از تعهدات هسته‌ای خود، تهران را تهدید به فعال نمودن آنچه به «مکانیسم ماشه» شهرت یافته است کرده بود. طبق بندهای ۳۶ و ۳۷ برجام در صورت نقض مفاد آن از سوی یکی از طرفین، بررسی شکایت در کمیسیون کارشناسی آغاز و در صورت عدم حل اختلاف به نشست وزرای خارجه فرستاده خواهد شد. اگر در این نشست هم طرفین به توافق نرسند، پرونده به شورای امنیت ارجاع خواهد شد. در این مرحله اگر لایحه ادامه قطع تحریم‌ها رای نیاورد و با وتوی یکی از اعضای دائمی مواجه شود، آن زمان تا دستیابی به یک توافق جدید، همه تحریم‌ها و مصوبات قبلی به صورت خودکار باز خواهند گشت.

حال اینکه چگونه آمریکا در نظر دارد از نظر حقوقی یکی از طرفین برجام به شمار رود تا بتواند برای تمدید تحریم تسلیحاتی تلاش کند و با کدام اهداف تبلیغاتی این موضوع را مطرح ساخته است، پرسشی است که در مقطع کنونی مقامات واشنگتن قصد پاسخ دادن به آن را ندارند. برخی معتقدند که هدف اصلی مطرح ساختن «بازگشت به برجام» صرفا تبلیغاتی است و منظور افزودن فشارها بر جمهوری اسلامی است چرا که با انداختن توپ به زمین تهران، واشنگتن می‌تواند با خروج رژیم ایران از برجام، که خواست برخی نیروها در جمهوری اسلامی نیز هست،  با بازگشت کامل تحریم‌ها به نتیجه دلخواه خود برسد. برخی دیگر نظر متفاوتی دارند و معتقدند با بازگشت آمریکا به برجام، دونالد ترامپ که همیشه خواهان مذاکره با جمهوری اسلامی بوده و بارها بر آن تاکیده کرده است، راهی «آبرومندانه» را برای بازگشت زمامداران ایران به میز مذاکره و دستیابی به یک توافق جدید باز کند.

 

اگرچه کشاندن جمهوری اسلامی به پای میز مذاکره و دستیابی به توافق جدیدی بین تهران و واشنگتن، به ویژه اگر در آستانه انتخابات ریاست جمهوری آینده آمریکا در ماه نوامبر  امکانپذیر شود، احتمالا راه را برای پیروزی حتمی دونالد ترامپ باز می‌کند، ولی  این موضوع برای مردم ایران خبر خوشی نخواهد بود زیرا در چنین حالتی چند سالی بر عمر جمهوری اسلامی که هرگز تا این حد ضعیف و مستأصل نبوده است، افزوده خواهد شد.