خانه >> جهان >> آزادی گروگان‌های خارجی در ایران: «شکستن هیمنه پوشالی آمریکا» یا معامله به امید موافقت آمریکا با وام ۵ میلیارد دلاری؟!

آزادی گروگان‌های خارجی در ایران: «شکستن هیمنه پوشالی آمریکا» یا معامله به امید موافقت آمریکا با وام ۵ میلیارد دلاری؟!

جمهوری اسلامی ایران و فرانسه، ۲۰ مارس (اول فروردین)، رولاند مارشال پژوهشگر فرانسوی گروگان زندانی در اوین و جلال روح‌الله‌نژاد زندانی در «اِکس آن پرووانس» واقع در جنوب فرانسه را مبادله کردند.

رولاند مارشال ژوئیه سال ۲۰۱۹ برای دیدار با شریک زندگی خود فریبا عادلخواه پژوهشگر ایرانی- فرانسوی به ایران سفر کرده بود که در فرودگاه تهران دستگیر شد و پس از مدتی به «اجتماع و تبانی بر ضد امنیت کشور» متهم شد. همزمان فریبا عادلخواه نیز در منزل خود دستگیر شد. نهادهای امنیتی جمهوری اسلامی ابتدا اعلام کردند اتهام او جاسوسی است اما مدتی بعد این اتهام به «فعالیت تبلیغی علیه نظام» و «اجتماع و تبانی ضد امنیت کشور» متهم شد.

جلال روح‌الله نژاد مهندس ۴١ ساله ایرانی به جرم نقض تحریم‌های آمریکا علیه جمهوری اسلامی از طریق خرید و فروش و ارسال قطعات حساس نظامی به ایران زندانی بود. او فوریه سال ۲۰۱۹ از از تهران به مسکو و سپس به فرانسه آمده بود که توسط دستگاه‌های اطلاعاتی و امنیتی آمریکا شناسایی و در نهایت در فرودگاهی در جنوب فرانسه بازداشت شد. ١١ مارس (٢١ اسفند)، دیوان‌عالی فرانسه نیز حکم استرداد روح‌الله‌نژاد به آمریکا را تأیید کرد.

در این میان، کمیته حمایت از دو پژوهشگر فرانسوی ٢٧ اسفند ابراز امیدواری کرده بود که مذاکرات میان دولت‌های ایران و فرانسه به نتیجه برسد و اقدامی انسانی به مناسبت فرارسیدن نوروز صورت گیرد. امانوئل ماکرون رئیس جمهوری فرانسه از مقامات جمهوری اسلامی ایران خواسته بود فریبا عادلخواه را فورا آزاد کنند اما دست‌کم تا سوم فروردین این اتفاق نیفتاد.

غلامحسین اسماعیلی سخنگوی قوه قضاییه جمهوری اسلامی دوم فروردین آزادی روح‌الله نژاد را «شکستن هیمنه پوشالی آمریکا» خواند و با اشاره به معامله او با مارشال گفت «در یک اقدام کاملا هماهنگ در بخش‌های مختلف جمهوری اسلامی ایران مرکب از دبیرخانه شورای‌ عالی امنیت ملی، وزارت امور خارجه، سازمان اطلاعات سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، وزارت اطلاعات و قوه قضاییه با تأکید بر استراتژی مقاومت در برابر ظلم‌ها و زورگویی‌های آمریکا، موفق شدیم تا این اقدام خداپسندانه انجام شود.»

با وجود موضع‌گیری ضدآمریکایی مسئولان قوه قضائیه جمهوری اسلامی روزنامه فرانسوی «فیگارو» ۲۱ مارس (دوم فروردین) در گزارشی نوشت که آزادی مارشال در یک معامله سه جانبه بین فرانسه، آمریکا و رژیم ایران آزاد شده است.

در این گزارش آمده پرونده رولاند مارشال توسط امانوئل ماکرون پیگیری شد و فرانسه از استرداد روح‌الله نژاد به آمریکا امتناع کرد اما لازم بود که برای صرف نظر کردن دونالد ترامپ از استرداد روح‌الله نژاد، رژیم ایران مایکل وایت نظامی پیشین نیروی دریایی آمریکا را که در ایران بازداشت بود آزاد کند که این اتفاق افتاد و وایت به سفارت سوئیس که حافظ منافع آمریکا در ایران است تحویل داده شد اگرچه اعلام شده که مایکل وایت مجاز به ترک ایران نیست.

به این ترتیب رولاند مارشال محقق فرانسوی پس از آزادی روح‌الله‌نژاد در فرانسه و ۴۸ ساعت پس از آزادی مشروط مایکل وایت که از دو سال پیش در زندان بسر می‌بُرد آزاد شد.

گروگان‌های آمریکایی و دوتابعیتی در ایران

این اولین بار نیست که یک شهروند آمریکایی در ایران آزاد می‌شود. دسامبر ۲۰۱۹ (مهرماه ۱۳۹۸) ژیائو وانگ پژوهشگر تاریخ که به جرم جاسوسی سه سال در ایران زندانی بود و مسعود سلیمانی استاد دانشگاه «تربیت مدرس» و پژوهشگر در زمینه سلول‌های بنیادی که هنگام ورود به آمریکا به اتهام نقض تحریم‌های این کشور علیه جمهوری اسلامی بازداشت شده بود در زوریخ سوئیس معامله شدند.

فیگارو نوشته این نخستین بار است که در ازای آزادی یک شهروند ایرانی، ایالات متحده هیچ ایرانی زندانی را آزاد نکرده است. بر همین اساس برخی منابع می‌‌گویند امتیازی که آزادی مایکل وایت می‌تواند داشته باشد این است که آمریکا با وام ۵ میلیارد دلاری از صندوق بین‌‌المللی پول که جمهوری اسلامی به بهانه مقابله با ویروس کُرونا تقاضا کرده موافقت کند.

یک کارشناس روابط فرانسه و ایران به فیگارو گفته «این اقدام کار بزرگی است که ایران در مواجهه با ویروس زندان‌ها را تخلیه می‌کند. این یک مانور هوشمندانه برای بسیج افکار عمومی در غرب به امید رفع تحریم‌ها علیه کشوری است که با یک فاجعه انسانی درگیر است.»

پیش از این نازنین زاغری شهروند دوتابعیتی ایرانی- بریتانیایی نیز با پابند الکترونیک برای دو هفته به مرخصی پزشکی اعزام شد.

با اینهمه معامله روح‌الله‌نژاد با مارشال هیچ پیام دیگری جز این برای دنیا ندارد که رژیم ایران به گروگانگیری و اخاذی همچنان ادامه می‌دهد. این روشی است که از ابتدای پیروزی انقلاب اسلامی آغاز شد و همچنان ادامه دارد و زمامداران رژیم هیچ نگرانی از آشکار شدن آن ندارند چرا که برای اخاذی آنها به خوبی جواب داده است!

اما با فرض درست بودن ادعای فیگارو مبنی بر اینکه جمهوری اسلامی با هدف گرفتن امتیاز از آمریکا و دریافت وام سنگین از صندوق بین‌المللی پول، برخی از زندانی‌های خارجی را آزاد کرده چرا در شرایطی که تهران به شدت نیازمند این پول است مسئولان قضائی رژیم مواضع نرم‌تری در مقابل آمریکا نگرفته‌اند؟

این مبادله از زاویه دیگر و مقایسه‌ی شرایط و انگیزه‌های جمهوری اسلامی از آزادی گروگان‌های زندانی در دولت اوباما و ترامپ نیز قابل بررسی است.

در جریان مذاکرات اتمی در سال ۲۰۱۵ جیسون رضاییان، امیر حکمتی، سعید عابدینی، نصرت‌الله خسروی‌پور رودسری، ماتیو ترویتیک، بهرام مکانیک، نیما گلستانه، نادر مدانلو، آرش قهرمان، علی صابونچی و شماری دیگر از افراد میان تهران و واشنگتن معامله شدند و محاکم آمریکایی به ۱۴ مجرم ایرانی که جرائم بین‌المللی داشتند تخفیف دادند.

اغلب اینها افرادی وابسته به شبکه‌‌ها و باندهای مافیایی رژیم ایران برای دور زدن تحریم‌ها بودند.

اما شرایط امروز با سال ۲۰۱۵ اصلا قابل مقایسه نیست. آن زمان در واشنگتن انگیزه و دلیل کافی برای باج‌ دادن به تهران وجود داشت و اوباما و جان کری گمان می‌کردند با میدان دادن به جریان به اصطلاح میانه‌رو، جمهوری اسلامی عادی شده و سیاست‌هایی را در پیش می‌گیرد تا ایران بتواند به جامعه جهانی بازگردد. اما چنین نشد و اکنون سیاست‌های کاخ سفید مبتنی بر فشار حداکثری است. دولت ترامپ ظاهرا قصد ندارد اشتباهات دولت پیشین آمریکا را تکرار کند و نهادهای اطلاعاتی و امنیتی آمریکا هماهنگ با وزارتخانه‌های خزانه‌داری و بازرگانی و خارجه آمریکا سختگیرانه فعالیت‌های غیرقانونی رژیم و عوامل آن را رصد می‌کنند تا منافذ دور زدن تحریم‌ها کور شود.