خانه >> خبر اول >> کاهش دوباره تراز آب دریای کاسپین: سدسازی روس‌ها بر رودخانه‌های شمالی و تجاوز ساحل‌خواران

کاهش دوباره تراز آب دریای کاسپین: سدسازی روس‌ها بر رودخانه‌های شمالی و تجاوز ساحل‌خواران

پژوهشگاه ملی اقیانوس‌شناسی و علوم جوی خبر داد، بر اساس آمارهای موجود میزان تراز آب دریای کاسپین در سال جاری حدود ۳ تا ۴ سانتی‌متر نسبت به سال گذشته پایین‌تر است. مدیر مرکز تحقیقات دریای کاسپین پیشتر میانگین تراز آب این دریاچه را در نیمه اول سال جاری معادل منفی «۲۷/۳۳» متر اعلام کرده بود که به معنای کاهش «۱۵ سانتی‌متر» تراز آب است.

حمید علیزاده معاون پژوهش و فناوری پژوهشگاه ملی اقیانوس‌شناسی و علوم جوی از کاهش تراز آب در دریای کاسپین خبر داد که به نسبت سال گذشته کاهش «حدود ۳ تا ۴ سانتی‌متر» داشته است.

مرکز «تحقیقات دریای خزر» تیرماه امسال اعلام کرده بود که میانگین تراز آب دریای کاسپین در نیمه اول سال جاری، معادل منفی «۲۷/۳۳» متر بوده که نسبت به مدت مشابه سال گذشته ، «۱۵ سانتیمتر» و در مقایسه با دو سال گذشته، «۲۴ سانتیمتر» کاهش داشته است.

حمید علیزاده «ورود آب و تبخیر آب» را از مهمترین دلایل نوسان تراز آب دریای کاسپین خوانده که با کاهش ورودی رودخانه ولگا که «۱۵۰ میلیارد متر مکعب آب به خزر می‌رسانده است»، با مشکل جدی کاهش تراز آب مواجهه شده است.

تداوم کاهش تدریجی تراز آب دریای کاسپین نگرانی‌ها را نسبت به حیات بزرگترین دریاچه‌ی جهان تشدید کرده و فعالان محیط‌زیست و حامیان کاسپین نسبت به هموار شدن شرایط برای زمین‌خواران سواحل کاسپین هشدار دادند.

همایون خوشروان مدیر سابق مرکز ملی مطالعات تحقیقات «دریای خزر» در این رابطه گفته بود که «زمینه برای تجاوز به اراضی ساحلی فراهم شده است.»

او اضافه کرد: «می‌بینیم که خاکریز ماسه‌ای بسیار گسترده‌ای در سواحل دریای خزر در حال شکل گرفتن است که اینجا هم می‌تواند دخل و تصرف‌های انسانی با برداشت منابع شن و ماسه به عنوان مصالح ساختمانی و هم ساخت و سازها برای اینکه خانه‌هایی با کاربری مسکونی، تجاری و صنعتی داشته باشیم افزایش یابد.»

خوشروان به تبعات سنگین عدم نظارت صحیح بر روی «دریای خزر» هشدار داد: «دریای خزر دوباره دچار افزایش سطح تراز شود، اتفاقی را که در دهه ۷۰ تجربه کردیم دوباره رخ خواهد داد و شاهد ویرانی و خسارات سنگینی بر روی خطوط ساحلی خزر خواهیم بود.»

همایون خوشروان مجری طرح بین‌المللی اثر نوسانات «دریای خزر» بر محیط زیست مناطق ساحلی حتی گفته بود که روس‌ها با احداث سد روی رودخانه‌های شمالی دریای کاسپین قادرند که نزدیک به ۱۰۰ میلیارد متر مکعب» آب را پشت این سدها انبار کنند و «مصرف بخش مهمی از این آب شیرین برای مقاصد اقتصادی و شرب سبب تشدید کاهش سطح تراز آب دریای خزر خواهد شد.»

به گفته‌ی مدیر سابق مرکز ملی مطالعات تحقیقات «دریای خزر»، «اول عوامل آب و هوایی و گرمایش زمین که باعث کاهش رطوبت هوا در حوضه آبریز رودخانه ولگا شده و بارش‌های جوی مانند باران و برف را در مناطق کوهستانی شمال شرق سیبری و مناطق کوهستانی والدای بسیار کم شده و روان آبها را کاهش داده» و «دوم دخل و تصرف‌ها بر روی رودخانه‌ها برای تامین منابع آب اقتصادی مورد نیاز که می‌تواند کاهش سطح تراز آب خزر را به همراه داشته باشد.»

آنگونه که حمید علیزاده مسئول پژوهشگاه اقیانوس‌شناسی گفته است، تحقیقاتی در زمینه اندازه‌گیری مستقیم از «۵۰ تا ۱۰۰ کیلومتر داخل دریا» برای برآورد میزان تبخیر دریا صورت نگرفته است.

حمید علیزاده اندازه‌گیری تبخیر آب دریای کاسپین را نیازمند استفاده از روش‌های پیشرفته‌ی سنجش از راه دور و ماهواره‌ای و صرف هزینه‌های زیادی دانسته و گفته است: «مطالعات تبخیر آب در روسیه انجام شده است، ولی داده‌های آنها دقیق نیست و این زمینه‌ای است که سازمان‌های مختلف در کنار هم قرار گیرند و راهکار مناسبی در این زمینه ارائه دهند.»

وی باتوجه به افزایش «فشار عوامل طبیعی»، کاهش «فشار عوامل انسانی» را بر دریای کاسپین ضروری دانست: «در شرایطی شاهد تغییر اقلیم هستم که دما در حال افزایش است و تراز آب دریای خزر روند کاهنده دارد که بخشی به دلیل روندهای طبیعی است و بخش دیگر آن به دلایل فعالیت‌های غیر مستقیم انسانی است، یکی از راهکارهای سازگاری با این شرایط کاهش فشار انسانی برای محیط‌های حساس‌تر است.»

علیزاده تالاب‌های ساحلی را از جمله محیط‌های دریایی حساس نسبت به تغییرات زیست محیطی نام برد و یادآور شد: در این راستا نیاز است تا «بار مواد مغذی» که از طریق «سیستم‌های فاضلاب شهری و روستایی و کودهای کشاورزی» وارد این دریا می‌شود کاهش داده شود.
به گفته‌ی وی، «در شرایطی که عمق آب کم شده و بار مواد مغذی زیاد شود، حالت سبزینه‌گرایی رخ می‌دهد که با ادامه این روند پس از مدتی بوی بدی از تالاب‌ها متصاعد خواهد شد.»

بر اساس گزارش مرکز «تحقیقات دریای خزر» میانگین تراز سطح آب دریای کاسپین در فصل پاییز ۱۳۹۸ برابر با ۱۲/۳۳ متر بوده و نسبت به مدت مشابه سال قبل آن ۱۶ سانتیمتر کاهش داشته است.

همچنین، در نیمه نخست سال آبی جاری تراز آب این دریا معادل ۲۷/۳۳ متر بوده که نسبت به مدت مشابه سال قبل، ۱۵ سانتیمتر کاهش داشته است. بررسی تغییرات تراز آب در این فصل نسبت به تابستان سال گذشته،‌ کاهش ۲۶ سانتیمتری را نشان می‌دهد.